“TÔI TỈNH THỨC GIẢ”
Có một cái bẫy rất tinh vi trong quá trình học và thực hành Phật pháp.
Nó không nằm ở chỗ vô minh thô,
mà nằm ở chỗ hiểu đúng – nhưng chưa thấy.
Bẫy đó có tên là:
“Tôi tỉnh thức giả.”
1️⃣ “Tôi tỉnh thức giả” là gì?
“Tôi tỉnh thức giả” không phải giả vờ đạo đức,
cũng không phải người tu sai.
Ngược lại, đây thường là giai đoạn của những người:
-
đã đọc nhiều
-
đã suy ngẫm sâu
-
đã có trải nghiệm nội tâm
-
đã hiểu rằng “đừng chạy theo vọng tưởng”
Nhưng…
👉 ý thức hiểu được lời dạy trước,
👉 rồi ý thức đứng ra đóng vai người tỉnh.
Lúc đó, trong tâm hình thành một cấu trúc rất quen:
-
“Tôi đang tỉnh”
-
“Tôi đang quan sát”
-
“Tôi không còn dính như trước”
-
“Tôi khác rồi”
Nghe thì rất đúng.
Nhưng cần nhìn kỹ.
2️⃣ Cấu trúc bên trong của “tôi tỉnh thức giả”
Thực chất, lúc này đang có:
-
Một ý nghĩ A: “tôi đang tỉnh”
-
Một ý nghĩ B: vọng tưởng, cảm xúc, suy nghĩ khác
👉 Ý thức A đang quan sát ý thức B
👉 Ý thức quan sát ý thức
👉 Vẫn là ý thức, chưa phải chân tâm
Nói cách khác:
Vẫn còn người quan sát
Vẫn còn hành động quan sát
Vẫn còn đối tượng bị quan sát
→ Còn tam đoạn
→ Chưa phải thấy tánh
3️⃣ Dấu hiệu rất thực tế của “tôi tỉnh thức giả”
Bạn có thể tự soi bằng những dấu hiệu sau (không để phán xét, chỉ để nhận ra):
🔹 1. Có cảm giác “mình cao hơn trước”
-
Thấy mình hiểu hơn người khác
-
Thấy mình “không dính như họ”
-
Có so sánh ngầm
👉 Còn so sánh → còn ngã
🔹 2. Có căng nhẹ bên trong
-
Phải “giữ tỉnh”
-
Phải “quan sát cho đúng”
-
Sợ mình rớt lại vọng tưởng
👉 Chân tâm thì không cần giữ
🔹 3. Còn sợ mất trạng thái
-
Sợ quên
-
Sợ rớt
-
Sợ không còn “thấy được như lúc đó”
👉 Cái thấy thật không sợ mất
Vì nó không phải trạng thái để giữ
🔹 4. Còn rõ người – việc – đối tượng
-
Tôi (người quan sát)
-
Quan sát (hành động)
-
Vọng tưởng (đối tượng)
👉 Còn tam đoạn
👉 Chưa phải tánh
4️⃣ Vì sao gọi là “giả” nhưng KHÔNG phải là sai?
Chỗ này rất quan trọng, cần nói rất tử tế.
👉 “Tôi tỉnh thức giả” KHÔNG PHẢI LÀ SAI.
👉 Đây là một trạm trung gian gần như không thể thiếu.
Trong Phật học, giai đoạn này được gọi là:
-
trí phân biệt vi tế
-
chánh niệm còn dụng công
Không đi qua giai đoạn này,
→ rất khó tới chỗ không cần gắng.
Vấn đề chỉ nằm ở một chỗ:
👉 Đừng tưởng trạm là đích.
5️⃣ Chân tâm khác ở điểm nào?
So sánh rất ngắn:
🔹 “Tôi tỉnh thức giả”:
-
Có cảm giác “tôi đang làm đúng”
-
Có người biết
-
Có cái bị biết
-
Có công phu
🔹 Chân tâm / thấy tánh:
-
Không có ai đứng ra tỉnh
-
Chỉ có biết đang hiện
-
Biết mà không cần nói “tôi biết”
-
Tự nhiên, nhẹ, không giữ
Nó giống như:
Không phải
“Tôi đang nghe”
Mà là:
Nghe đang xảy ra
Không có trung gian.
6️⃣ Vì sao nhiều người sợ “quên” cái biết này?
Vì cái họ đang giữ là:
-
một kinh nghiệm
-
một trạng thái
-
được nhớ bằng ý thức
👉 Cái đó có thể mất, nên mới sợ.
Còn cái biết thật thì:
-
không phải kinh nghiệm
-
không phải trạng thái
-
không cần nhớ
Nó là nền của cả việc nhớ và quên.
Nên nó không thể mất.
7️⃣ Và
Nếu còn thấy “tôi đang tỉnh”
thì đó chưa phải tỉnh thật.
Nhưng:
Nếu thấy được rằng “tôi đang tỉnh”
cũng chỉ là một ý nghĩ đang khởi
thì bạn đang đúng hướng.
8️⃣ Vậy lúc này nên làm gì?
Không cần:
-
đẩy đi
-
phá
-
bỏ
-
sửa
Chỉ cần thành thật thấy:
👉 “À, đây là một ý nghĩ rất tinh vi đang đóng vai người tỉnh.”
Chỉ thấy vậy thôi.
Không kết luận.
Không làm gì thêm.
👉 Chỗ đó chính là cửa.
🌿 Tóm lại,
“Tôi tỉnh thức giả” không phải kẻ thù.
Nó là người gác cổng.
Nhận ra nó,
không phải để đuổi đi,
mà để không nhầm nó là mình.
Khi không còn ai cố làm cho mình tỉnh,
tâm tự sáng.
